| |
MUSLUMAN ÇOCUĞUN EDEBİ - GÖRGÜ KURALLARI
İslâm; doğumdan ölüme kadar hayatın ne şekilde
yaşanacağını, davranışların nasıl olacağını, iç ve dış dünyamızın ne şekilde
bir yapıya kavuşturulacağını tespit etmiştir. Madden ve mânen sağlıklı
bir fert, sağlıklı bir aile ve sağlıklı bir toplumun yolu İslâmın
emrettiği hayat tarzını yaşamak ile mümkün olabilecektir.
Her hayrın Besmeledir !
Her hayırlı işe Bismillahirrahmanirrahim ile
başlanır. Sonunda da Elhamdülillah denir.
Sevgili Peygamberimiz: "Bir işe besmele ile
başlanılmaz sonunda da Elhamdülillah denmezse o işte hayır olmaz"buyurmuştur.
Çünkü besmele çekerek kul ile Allah arasındaki gerçek alâka kurulmuş olur.
Nerelerde besmele çekilir veya çekilmez
bir kaç misal verelim:
"Yemek yemeğe, abdest almaya ve hayırlı işe
başlarken besmele çekmek sünnettir.
. Tuvalete girerken besmele çekmek mekruhtur.
. Haram olan birşeyi yapmaya başlarken besmele
çekmek haramdır.
Biz müslümanlar haramlardan kaçınacağız.
. Kat'i olarak haram olan bir şeyi işlerken
besmele çeken kâfir olur.
. Kapıları açıp kapatırken, mutfaktaki yemek
kaplarının kapaklarını açarken, yemek yaparken,
ocak yakarken, mutfağa girerken besmele çekmek
sünnettir.
. Süt, su, çay, ilaç içmeye başlarken besmele
çekilir.
. Sakalı tamamen keserken besmele çekmek câiz
değildir.
***
SELAM VERME ADABI:
1. İslam'ın emrettiği selamı unutma.
2. Tanıdığın veya tanımadığın Müslümanlarla
karşılaştığın zaman selam vermeyi ihmal etme (Esselamü Aleyküm).
3. Selam verme şekli şöyle:
a) Binek üzerinde olan yürüyene,
b) Yürüyen oturana,
c) Az kişiler çok kişilere,
d) Küçükler büyüklere selam verirler.
4. Verilen selama onun misliyle veya ondan daha güzel
bir şekilde cevap ver.
5. Konuşmadan önce selam ver. Peygamberimiz bir
Hadis-i şeriflerinde şöyle buyuruyor:
"Kim selamdan önce konuşmaya başlarsa ona cevap
vermeyin"
***
KONUŞMA ADABI
Şahsımıza karşı vazifelerimizden biri de
dilimizi terbiye ve islah etmektir. İnsan iyi ve kötü bir çok şeyi
dilinden bulur. Birçok insan dili sebebiyle en büyük musibetlere
uğramışlardır. İnsanları cehenneme sürükleyip götüren de dilleridir.
01. Söylediği sözün nereye varacağını, düşünmek.
02. Dünya ve ahiret için faydası olmayan sözleri
söylememek.
03. Sözleriyle kimsenin gönlünü kırmamak.
04. Musibet ve felaket getireceğinden korktuğu
şeyi söylememek.
05. Konuşurken başkasının sözünü kesmemek.
06. Bir insanı över veya yererken aşırı gitmemek.
07. Büyüklerin yanında yüksek sesle konuşmamak.
08. Boşboğazlık, gevezelik etmemek.
09. Söylerken ağzını eğip büzmemek, avurt
çatlatmamak, ustalık, bilgiçlik satmamak.
10. Konuşurken karşısındakini hiçe sayarak ukalalık
yapmamak, onun sözlerinde ayıp ve kusur aramamak.
11. Dilini la'nete, küfüre ve kaba konuşmaya
alıştırmamak.
12. Kendisine verilmiş bir sırrı başkasına
söylememek. .
13. Yalan yere bir söz vermemek, yapamayacağı bir şeyi
söylememek.
14. Yalan söylemekten, yeminden, gıybet etmekten,
koğuculuktan sakınmak.
15. Başkalarıyla alay etmemek, kimseye kötü bir
ad takmamak.
***
GÜZEL SÖZLER ADABI
Söz söylerken güzel söylemek, kabalık
yapmamak, karşısındakilerin halini gözetmek,
dokunacak sözlerden ve tasavvurlardan sakınmak Müslüman'ın
vazifesidir.
Kur'an-ı Kerim yedi çeşit insanın peşinden gitmeyi ve
onları dinlemeyi yasak etmiştir.
1- Doğruya ve yalana çok yemin eden.
2- Fikir ve düşüncesi düşük olan.
3- Şuna buna söven, la'net eden, daima kusur ve ayıp
araştıran.
4- Bir yerde konuşulan şeyleri başkalarına taşıyan.
5- Cimri ve son derece sıkı olan ve insanları
iyilikten çeviren.
6- Hakkı tanımayan ve mütecaviz olan.
7- Günaha dadanan, şerefsiz ve soysuz olan.
***
EVE GİRİŞ ÇIKIŞ ADABI
1. Kapının sağında veya solunda durmak.
2. Kapıya 3 defa vurmak, izin verilir ise, içeriye
girmek, izin verilmez ise geri dönmek.
3. Eve girince ve çıkarken "Esselamü Aleyküm"
diyerek selam vermek.
4. Evden çıkınca "Bismillahi tevekkeltü al-Allah la
havle vela guvvete illabillah" demek.
***
YEMEK YEME ADABI
01. Sofra hazırlanırken yardımcı olmak.
02. Yemekten önce ve sonra elleri yıkamak.
03. Büyükleri sofraya oturmadan sofraya oturmamak.
04. Besmele çekip, Allah'a vermiş olduğu nimetler için
şükür etmek.
05. Yemeğe önce yaşça veya mevkice büyük olan kişinin
başlaması uygundur
06. Sağ eliyle yemek.
07. Lokmayı ağza göre almak ve iyice
çiğnedikten sonra yutmak.
08. Lokmayı yutmadıkça ikinci lokmaya el
uzatmamak.
09. Önündeki yemeği soğutmak için, yemeğin içine
üflememek.
10. Başkalarını tiksindirecek, iğrendirecek
harekette bulunmamak ve söylememek.
11. Ağızda yemek varken konuşmamak, gülmemek.
12. Başkasının lokmasına ve yediğine bakmamak.
13. Elini yemek kabına silkmemek ve lokmayı ağzına
götürürken başını tabağa doğru uzatmamak.
14. Yemek seçmemeye özen göstermek.
15. Yemeği aynı kaptan yeyip, tabağın ortasından
değil, kendi önünden yemek.
16. Lokmasını ve aldığı yemeği bitirmek.
17. Tabaklarda artık, sofrada kırıntı bırakmamak.
18. Toplu yemek yenirken herkes yeyip bitirmedikçe
sofradan kalkmamak.
19. Yemek bitince "Elhamdülillah" demek.
20. Yemeği yapana teşekkür etmek.
21. Sofra kaldırırken yardımcı olmak.
22. Yemek sonrası elleri yıkamak, dişleri
fırçalamak.
23. Sokaklarda yemek yememek ve içmemek.
24. Gezinerek yemek yememek.
25. Helalinden, temiz yemek ve Allah'a şükretmek.
26. Acıkmadan yemek yememek.
***
SUYU İÇME ADABI
1. Besmele çekmek.
2. Suyu bardaktan (veya tasdan) içmek.
3. Suyu oturarak içmek. 4. Bardağı sağ el ile
ağıza götürmek.
5. Bardağın içine nefes vermemek.
6. Suyu üç yudumda içmek sonunda Elhamdülillah
demek; su içmenin adaplarındandır.
Peygamberimiz (s.a.v.) buyuruyor:
"Suyu çocuğun memeyi emmesi gibi için.
Depodan doldurur gibi içmeyin.
Ondan ciğer hastalıkları zuhur eder."
***
TUVALET ADABI
1. Tuvalete girmeden önce Eüzü Besmele çekmek. 2.
Sol ayak ile girmek.
3. İhtiyacı ayakta değil, oturarak gidermek.
4. Tuvalette konuşmamak, bir şeyler yememek,
oyalanmamak.
5. Tuvaletten çıkmadan temizlik kontrolü yapmak
(elleri yıkamak).
6. Sağ ayak ile çıkmak.
7. Çıkınca "Gufraneke" demek, adaptandır.
***
YATMA ADABI
1. Yatmadan önce elleri yıkamak.
2. Dişleri fırçalamak.
3. Kıyafetlerle değil, pijamalarla yatmaya özen
göstermek.
4. Giysilere sağdan giymeye başlamak.
5. Besmele çekip sağ tarafa doğru dönüp yatmak.
6. Yatmadan önce dua etmek, adaptandır.
***
GÖZ KULAK GİBİ AZALARIN TERBİYESİ
Müslüman'a başkalarının kanı, ırzı, namusu, malı
haramdır. Kendisinin olmayan herhangi bir şeye kötü gözle bakmamak,
kendi canı, namusu, malı nasıl mukaddes ise, başkalarınınkini de aynı
şekilde kabul etmeli, kendini tamamen haramdan ve kendisine ait olmayan her
şeyden çekmek İslâm'ın emridir.
***
TOPLANTILARDA ADAB
Kur'an-ı Kerim ve Hazret-i Peygamber
Efendimiz
(s.a.v.) bir mecliste nasıl davranılacağını
bildirmiştir.
01. Bir toplantıya herkesi iğrendirecek elbise ile,
fena kokularla gitmemek,
02. Mecliste daima güler yüzlü olup, ekşi suratlı ve
geveze olmamak,
03. İleri geçip oturmamak, hakkı olmadıkça ileriye
geçmemek,
04. Kendisinden yaşça ve bilgice yüksek olanlara
hürmet etmek,
05. Anası, babası veya hocasına daha çok hürmetli
olmak,
06. Oturanlara sıkıntı verecek hallerden sakınmak,
07. İki kişi arasına oturmak lazım gelirse, onların
iznini istemek,
08. Sonradan gelene yer göstermek,
09. Kendisinden büyük olanların yanında ayak ayak
üstüne koymamak,
10. Ev sahibinin, misafiri uğurlaması,
11. Kalabalık içinde iki kişi arasında gizli
konuşulmaması,
12. Esnememek, mecbur olursa eli ile ağzını kapamak,
13. Öksürme veya geğirme ile çevreyi rahatsız etmemek,
tiksindirmemek,
14. Meclis ve toplantılarda edebe riayet etmek |
|